Het syndroom van Asperger is een vorm van autismespectrumstoornis (ASS) waarbij mensen doorgaans een normale tot hoge intelligentie hebben, maar moeite ervaren met sociale communicatie, sociale interactie en flexibel gedrag. Veel mensen met Asperger hebben sterke talenten, interesses en cognitieve voordelen, maar lopen ook tegen uitdagingen aan in het dagelijks leven.
Hoewel Asperger sinds 2013 officieel niet meer als aparte diagnose wordt gebruikt en nu valt onder het autismespectrum, wordt de term in de praktijk nog veel gebruikt. Het blijft een herkenbare omschrijving van een specifiek profiel binnen autisme.
Wat is het syndroom van Asperger?
Het syndroom van Asperger valt binnen hoog functionerend autisme. Het profiel wordt vaak herkend door:
- normale tot hoge intelligentie
- goede taalontwikkeling, zonder vertraagd spreken
- uitdagingen in sociale communicatie
- nauwe, diepgaande interesses
- sterke behoefte aan structuur
In tegenstelling tot klassiek autisme is er bij Asperger meestal geen significante vertraging in taalontwikkeling of cognitieve ontwikkeling op jonge leeftijd.
Kenmerken van Asperger
Communicatie en taal
Mensen met Asperger spreken vaak goed en soms zelfs uitzonderlijk:
- rijke woordenschat
- exacte en precieze taal
- letterlijk taalbegrip (moeite met sarcasme, humor, dubbelzinnigheden)
- monologen over interesses
- ongewone intonatie of spreekstijl
Ze spreken dus goed, maar communiceren vaak anders dan de sociale norm.
Moeite met sociale interactie
Sociale regels zijn vaak niet vanzelfsprekend. Voorbeelden:
- moeite met lichaamstaal en sociale signalen begrijpen
- moeite met smalltalk of groepsgesprekken
- niet vanzelf inschatten wat anderen voelen of bedoelen
- sociale situaties kunnen veel energie kosten
- vriendschappen ontstaan minder spontaan, maar kunnen heel diep zijn
Belangrijk: mensen met Asperger willen vaak wel contact, maar het gaat niet vanzelf.
Diepgaande interesses en speciale talenten
Een bekend kenmerk van Asperger is het ontwikkelen van intense, gedetailleerde interesses. Bijvoorbeeld:
- sterrenkunde, talen, ICT, treinen, planten, kunst, geschiedenis, filosofie
- verzamelen van feiten of data
- creatief en analytisch denkvermogen
- uitzonderlijke concentratie
Deze interesses zijn geen obsessie, maar vaak een bron van talent waarmee mensen uitblinken.
Starheid, structuur en prikkelgevoeligheid
- moeite met veranderingen en onduidelijkheid
- sterke voorkeur voor routine
- logische, regel gedreven manier van denken
- gevoeligheid voor geluid, licht, geur of aanraking
- snel overprikkeld in drukke omgevingen
Structuur biedt veiligheid, voorspelbaarheid en rust.
Oorzaken van Asperger
Net als andere vormen van ASS is het syndroom van Asperger aangeboren en ontstaat het door:
- genetische factoren (erfelijkheid)
- verschillen in hersenontwikkeling en informatieverwerking
Opvoeding, voeding of vaccinaties spelen géén rol bij het ontstaan.
Diagnose van Asperger
Hoewel de term Asperger officieel niet meer als aparte diagnose wordt gebruikt, wordt bij mensen met dit profiel nu de diagnose autismespectrumstoornis zonder taal- of verstandelijke beperking gesteld.
Diagnoseproces
- Psychologisch en neuropsychologisch onderzoek
- Observatie van gedrag
- Gesprekken met persoon en ouders/verzorgers
- Onderzoek naar ontwikkeling, school en sociale geschiedenis
De diagnose wordt gesteld door gespecialiseerde professionals zoals kinderpsychiaters, klinisch psychologen of orthopedagogen.
Ondersteuning en behandeling
Hoewel Asperger niet te genezen is, kan ondersteuning enorm helpen. Mogelijke hulp:
Therapie en begeleiding
- Sociale vaardigheidstraining
- Cognitieve gedragstherapie (aanpassen van denken en omgaan met stress)
- Psycho-educatie (leren begrijpen van autisme)
- Coaching op school, werk of in relaties
Praktische hulpmiddelen
- planningsapps, dagstructuur
- vaste routines en schema’s
- rustplekken (sensorische pauzes)
- noise cancelling koptelefoon
Sterke kanten van Asperger
Mensen met Asperger hebben vaak opvallende talenten:
Veelvoorkomende sterke punten:
- analytisch denken
- eerlijk, betrouwbaar en loyaal
- creatieve of logische probleemoplossers
- diepgaande kennis en expertise
- oog voor detail
- originele ideeën
Deze sterke kanten worden gewaardeerd in onder andere:
- ICT en softwareontwikkeling
- wiskunde en data-analyse
- wetenschap en techniek
- muziek en kunst
- filosofie en taalstudies
Samenleven met Asperger
Of het nu gaat om een partner, kind, collega of leerling, begrip en aanpassing maken een groot verschil.
Tips voor communicatie:
- Wees duidelijk en concreet
- Vermijd dubbelzinnigheid
- Wees niet vaag (“straks”, “misschien”, “je weet wel”)
- Geef voorspelbaarheid waar mogelijk
- Respecteer behoefte aan rust
- Focus op kennis en interesses, niet op “typisch sociaal gedrag”
Respect en duidelijkheid zorgen voor wederzijds begrip.
Advies
Het syndroom van Asperger is een vorm van autisme waarbij mensen vaak beschikken over bijzondere talenten en analytische of creatieve kwaliteiten, maar ook uitdagingen hebben op sociaal en communicatief gebied. Met de juiste ondersteuning, begrip en ruimte voor structuur kunnen mensen met Asperger hun potentieel volledig benutten en waardevolle bijdragen leveren aan hun omgeving en samenleving.